Ísland og sólmyrkvinn 2026: almyrkvi vestanlands, deildarfasi og heiðarleg áætlun

Ísland og sólmyrkvinn 2026: almyrkvi vestanlands, deildarfasi og heiðarleg áætlun

Sólmyrkvinn miðvikudaginn 12. ágúst 2026 var ekki einfaldlega „deildarmyrkvi á Íslandi“. Mjór kjarnaskuggi tunglsins fór yfir vestanvert landið og þar varð raunverulegur almyrkvi. Austar lágu staðir utan almyrkvaslóðarinnar og sáu mjög djúpan deildarmyrkva — áhrifamikinn, en eðlisfræðilega og sjónrænt annan atburð.

Þessi munur skipti öllu. Í Reykjavík huldi tunglið sólina að fullu í um eina mínútu, á Ísafirði í um eina og hálfa mínútu og við Bjargtanga í rúmar tvær mínútur. Á Norðfirði var sólin hins vegar um 95% hulin og ekkert tímabil varð þar þar sem öruggt var að horfa berum augum til sólar.

Til að kanna nákvæmlega hvoru megin við mörk almyrkvans ákveðinn bær, tjaldsvæði eða útsýnisstaður lá er best að setja staðinn inn á 3D-kort Helioclipse. Nokkrir kílómetrar gátu breytt lengd almyrkvans verulega nálægt jaðri brautarinnar.

Stutta svarið: hvar varð almyrkvi og hvar aðeins deildarmyrkvi?

Almyrkvaslóðin lá yfir vestanvert Ísland. Reykjavík, hluti Reykjaness, Snæfellsnes, sunnanverðir Vestfirðir og Ísafjarðarsvæðið voru meðal staða innan eða við braut kjarnaskuggans. Nákvæm mörk þurfti þó að staðfesta fyrir hvern stað; heiti landshluta eitt og sér sagði ekki hvort áhorfandi væri innan brautarinnar.

Opinberar íslenskar heimildir gefa þessa gagnlegu viðmiðun:

• Reykjavík: almyrkvi í um eina mínútu; Almanak Háskóla Íslands tilgreinir um 1 mínútu og 10 sekúndur.
• Ísafjörður: um 1 mínúta og 36 sekúndur af almyrkva.
• Bjargtangar: um 2 mínútur og 13 sekúndur, lengsti almyrkvi á landi samkvæmt upplýsingum Veðurstofunnar.
• Breiðafjarðarmið: nálægt mesta almyrkva á svæðinu, um 2 mínútur og 18 sekúndur, en sá staður er úti á sjó.
• Norðfjörður: um 95% deildarmyrkvi, ekki almyrkvi.

Þetta svarar líka spurningunni um „besta staðinn“ á Íslandi. Stærðfræðilega fékk suðvesturhluti Vestfjarða, einkum nærri Bjargtöngum, lengri almyrkva en Reykjavík. En lengsti mögulegi tími var ekki sjálfkrafa besti kosturinn: aðgengi, umferð, vindur, lágský og möguleiki á að færa sig skiptu einnig máli.

Af hverju 95% myrkvun er ekki næstum því sama og almyrkvi

Skuggi tunglsins skiptist í megindráttum í kjarnaskugga og hálfskugga. Innan kjarnaskuggans hylur tunglið alla bjarta sólkringluna. Þar verður almyrkvi. Í hálfskugganum hylur tunglið aðeins hluta sólarinnar og þar verður deildarmyrkvi.

Mörkin eru skörp. Þú getur ekki verið „næstum inni“ í almyrkva á sama hátt og þú getur verið nálægt miðlínu á korti. Annaðhvort hverfur síðasti bjarti sólarröndin alveg eða hún gerir það ekki. Jafnvel örmjó rönd af óhulinni sól er nógu björt til að viðhalda dagsbirtu og krefjast viðeigandi augnverndar.

Þess vegna jafngildir 95% deildarmyrkvi ekki 95% af upplifun almyrkvans. Við djúpan deildarmyrkva verður birtan undarleg, skuggar skerpast og hitastig getur lækkað. En kóróna sólarinnar birtist ekki í allri sinni mynd, himinninn verður ekki eins dimmur og það kemur ekkert öruggt augnablik til að taka sólmyrkvagleraugun niður.

Almyrkvinn bætir við skyndilegum umbreytingum: síðasta beina sólarljósið hverfur, sjóndeildarhringurinn getur tekið á sig rökkurlit og kórónan kemur í ljós umhverfis svartan tunglskífuna. Þetta gerist aðeins innan brautarinnar. Nánari leiðbeiningar um muninn á deildarfasa og almyrkva eru í greininni okkar um hvenær gleraugun eiga að vera á og hvenær má taka þau niður.

Hvenær varð sólmyrkvinn á Íslandi?

Rétta dagsetningin var 12. ágúst 2026, ekki 17. febrúar. Sólmyrkvinn 17. febrúar 2026 var annar atburður, hringmyrkvi sem tengdist ekki sýnilegum ágústmyrkva á Íslandi. Sá sem ætlaði að fylgjast með íslenska viðburðinum þurfti því að merkja ágústkvöldið í dagatalið.

Á Íslandi varð meginatburðurinn síðdegis. Veðurstofa Íslands gaf um kl. 17:45 sem almennt viðmið fyrir almyrkvann. Ísland notar UTC allt árið, þannig að íslenskur staðartími var jafnframt UTC. Nákvæm upphafs- og lokamörk deildarfasa og almyrkvans voru þó mismunandi eftir staðsetningu.

Ekki átti að nota 17:45 sem eina tímasetningu fyrir allt landið. Í Reykjavík, á Ísafirði og við Bjargtanga hófust og enduðu fasarnir á örlítið ólíkum tímum, og almyrkvinn sjálfur var aðeins frá um einni mínútu upp í rúmar tvær mínútur á þessum stöðum. Áhorfendur þurftu að vera komnir á sinn stað vel áður en almyrkvinn hófst; allur deildarfasinn þróaðist mun hægar en lokamínúturnar.

Nákvæm staðaráætlun átti að innihalda fjóra tíma: upphaf deildarmyrkvans, upphaf almyrkvans ef staðurinn var innan brautar, lok almyrkvans og lok deildarmyrkvans. Kort og opinberar töflur voru réttu verkfærin fyrir þá útreikninga — ekki almenn klukka úr fyrirsögn eða samfélagsmiðlafærslu.

Reykjavík, Vestfirðir og Austurland: þrjár ólíkar upplifanir

Reykjavík: stuttur en raunverulegur almyrkvi

Já, almyrkvi varð í Reykjavík 12. ágúst 2026. Hann var sá fyrsti í borginni frá árinu 1433 samkvæmt Veðurstofu Íslands. Heildarfasinn stóð í um eina mínútu, eða um 1 mínútu og 10 sekúndur samkvæmt Almanaki Háskóla Íslands.

Ein mínúta hljómar ekki lengi, en hún er nóg til að skilja hvers vegna almyrkvi er ekki bara deildarmyrkvi með aðeins stærri tölu. Breytingin verður hröð á síðustu sekúndunum. Sá sem var enn að leita að gleraugum, stilla síma eða útskýra öryggisreglur þegar almyrkvinn hófst gat misst af stórum hluta hans.

Vestfirðir: lengri almyrkvi en erfiðari flutningar

Ísafjörður fékk um 1 mínútu og 36 sekúndur, um hálfri mínútu meira en Reykjavík. Við Bjargtanga var tíminn um 2 mínútur og 13 sekúndur — nálægt tvöfaldri lengd Reykjavíkur.

Sú viðbót kom þó með raunverulegum skipulagskostnaði. Vegalengdir eru miklar, vegir geta verið hægir og fáir varakostir eru tiltækir ef lágský eða þoka sest yfir ysta hluta Vestfjarða. Hópur sem valdi afskekktan stað þurfti eldsneyti, hlý föt, mat, hleðslu fyrir síma og plan sem byggðist ekki á því að geta ekið hratt á síðustu stundu.

Austurland: djúpur deildarmyrkvi, en enginn almyrkvi

Á Norðfirði var um 95% af þvermáli sólar hulið samkvæmt Almanaki Háskóla Íslands. Það er stór og áhugaverður deildarmyrkvi. Sólin leit út eins og mjór sigðarlaga bogi í gegnum öruggan sólarskoðunarbúnað og dagsbirtan gat orðið greinilega óvenjuleg.

Samt hélst hluti björtu sólkringlunnar sýnilegur allan tímann. Þar átti aldrei að taka sólmyrkvagleraugun niður við beina skoðun. Sama meginregla gilti á öllum stöðum utan almyrkvabrautarinnar, jafnvel þar sem hlutfallið nálgaðist 100%.

Hvað mátti búast við frá fyrsta fasa til hins síðasta?

Fyrsti snertipunkturinn var hljóðlátur: lítið „bit“ birtist á jaðri sólarinnar. Án sólarskoðunargleraugna eða óbeinnar vörpunar var auðvelt að taka ekki eftir því. Næstu klukkustundina færðist tunglið smám saman yfir sólkringluna.

Þegar meira af sólinni huldist breyttist ljósið. Litir urðu flatari, skuggar skarpari og litlar glufur — til dæmis á milli fingra eða í laufum — vörpuðu mörgum sigðarlaga myndum af sólinni. Þetta var einföld leið fyrir fjölskyldu eða skólahóp til að fylgjast með lögun sólarinnar án þess að horfa beint upp.

Innan almyrkvabrautarinnar hraðaði upplifuninni síðustu mínúturnar. Birtan féll, andrúmsloftið kólnaði og síðustu beinu sólargeislarnir hurfu. Aðeins þá, þegar bjarta yfirborð sólarinnar var algerlega hulið, mátti horfa berum augum á heildarfasann. Um leið og fyrsti bjarti punkturinn birtist aftur þurfti að setja vörnina strax upp.

Utan brautarinnar varð þessi umbreyting aldrei fullkomin. Þar snerist upplifunin um sigð sólarinnar, óvenjulega birtu og skuggamynstur — ekki um kórónuna eða augnablik án sólarsíu.

Veðrið: spá er ekki loforð og langtímaspá er ekki staðarspá

Engin heiðarleg veðurspá gat sagt mörgum mánuðum fyrirfram hvort Reykjavík, Bjargtangar eða Ísafjörður yrðu undir heiðum himni klukkan 17:45 þann 12. ágúst. Á Íslandi geta lágský, þoka og úrkomubakkar skipt skýjahulunni niður í mjög staðbundin svæði. Bjart gat sést frá einum firði á meðan sá næsti var lokaður.

Veðurstofa Íslands setti upp sérstakt spásvæði með upplýsingum um heildarskýjahulu, vind, úrkomu, hita og staðarspár fyrir sólmyrkvaslóðina. Slík gögn urðu gagnlegust síðustu dagana og klukkustundirnar, þegar bera mátti saman nokkra raunhæfa áhorfsstaði.

Besti veðurundirbúningurinn var því ekki að festa sig við eina langtímaspá heldur að velja aðalstað og einn eða tvo varakosti. Færanleiki hjálpaði aðeins ef vegir, vegalengdir og umferð leyfðu. Það var lítil hjálp í bjartari spá hinum megin við fjallveg ef ferðin tók lengri tíma en glugginn sem var eftir.

Hátíðir, samkomur og skipulagðir viðburðir gátu boðið upp á fræðslu og sameiginlega stemningu, en dagskrá hátíðar breytti hvorki braut skuggans né skýjahulunni. Staðsetningu hvers viðburðar þurfti að bera saman við almyrkvamörkin og nýjustu veðurupplýsingar. Vinahópur eða fjölskylda sem ákvað hlutverk fyrirfram — einn fylgdist með tíma, annar með börnum og sá þriðji með veðri — var líklegri til að njóta augnabliksins en hópur sem reyndi að leysa allt á síðustu mínútu.

Örugg sólarskoðun í deildarfösunum

Í öllum deildarfösum þurfti að nota sólarskoðunargleraugu eða handskoðara sem uppfyllti viðeigandi kröfur ISO 12312-2. Venjuleg sólgleraugu, sama hversu dökk þau eru, eru ekki gerð fyrir beina skoðun á sólinni.

Gleraugun þurfti að skoða fyrir notkun. Rispur, göt, rifur eða laus sía voru ástæða til að farga þeim. Börn þurftu eftirlit, sérstaklega þegar spennan jókst rétt fyrir almyrkva. Gott var að æfa einföld handtök: setja gleraugun upp áður en horft var til sólar, líta niður áður en þau voru tekin af og snerta ekki síuna með beittum hlutum.

Myndavélar, sjónaukar og kíkar krefjast sérstakrar sólarsíu framan á ljósopinu. Sólmyrkvagleraugu á andlitinu verja ekki augun fyrir einbeittu ljósi sem kemur í gegnum ósíaðan sjónauka eða kíki. Sími sem haldið er upp að sólinni leysir heldur ekki augnvernd af hólmi.

Innan staðfestrar almyrkvabrautar mátti taka gleraugun niður aðeins á meðan tunglið huldi alla bjarta sólkringluna. Í Reykjavík var sá gluggi um ein mínúta; á Norðfirði var hann enginn. Ef minnsti bjarti hluti sólar sást áttu gleraugun að vera á. Við útskýrum staðalinn nánar í leiðarvísinum um ISO 12312-2 og sólmyrkvagleraugu, og hægt er að fá ISO 12312-2 sólmyrkvagleraugu hjá Helioclipse.

Hvað sögðu 2015 og 2027 okkur?

Sólmyrkvinn 20. mars 2015 er gagnlegasta íslenska dæmið um að mjög há prósenta er ekki almyrkvi. Þá varð um 98% myrkvun í Reykjavík og meira en 99% á Austfjörðum, en almyrkvabrautin lá um Færeyjar og Svalbarða. Íslenskir áhorfendur sáu því djúpan deildarmyrkva þótt tölurnar væru afar nálægt 100%.

Árið 2026 var rúmfræðin önnur: kjarnaskugginn fór í raun yfir vestanvert Ísland. Þess vegna fékk Reykjavík almyrkva, en Norðfjörður — þrátt fyrir um 95% hulu — ekki. Kort af kjarnaskugganum segir meira en ein prósentutala fyrir heilt land.

Sólmyrkvinn 2. ágúst 2027 er stundum nefndur í sama samhengi, en hann var annar atburður með almyrkvabraut langt sunnar, meðal annars yfir suðurhluta Spánar og Norður-Afríku. Hann var ekki endurtekning á íslenska almyrkvanum. Sá sem vill vita hvaða sólmyrkvi sé næstur sýnilegur frá tilteknum stað á Íslandi eftir 2026 þarf að skoða staðbundna töflu Almanaks Háskóla Íslands; „næsti sólmyrkvi einhvers staðar á jörðinni“ og „næsti myrkvi frá Reykjavík“ eru ekki sama spurning.

Hagnýt áætlun fyrir hóp eða fjölskyldu

Góð áætlun hófst á nákvæmum punkti, ekki aðeins á orðinu „Vesturland“. Setja þurfti heimilisfang eða hnit inn á kort, staðfesta að punkturinn væri innan almyrkvabrautarinnar og athuga hversu langt hann væri frá jaðrinum. Nær miðju brautarinnar var almyrkvinn yfirleitt lengri og lítil staðsetningarvilla skipti minna máli.

Næst þurfti að skrá staðartímana fyrir punktinn og mæta að minnsta kosti vel áður en heildarfasinn hófst. Sólmyrkvagleraugu áttu að vera komin í hendur allra áður en farið var út. Ef hópurinn var með börn var skynsamlegt að æfa notkun þeirra fyrirfram í stað þess að gefa leiðbeiningar á síðustu tíu sekúndunum.

Að lokum þurfti einfalt varaplan: hvaða staður væri næstur ef skýjahula yrði þétt, hvenær yrði hætt við að færa sig og hvar væri öruggt að leggja án þess að stöðva umferð. Rúm mínúta af almyrkva í Reykjavík undir opnum himni var betri en rúmar tvær mínútur á stað sem ekki náðist eða hvarf í þoku.

Algengar spurningar

Hvar á Íslandi var líklegast að fá lengstan almyrkva 2026?

Suðvesturhluti Vestfjarða, einkum nærri Bjargtöngum, bauð lengri almyrkva en Reykjavík. Við Bjargtanga stóð almyrkvinn í um 2 mínútur og 13 sekúndur, en aðgengi, umferð, vindur, lágský og möguleikinn á að færa sig skipta líka máli við staðarval.

Klukkan hvað átti sólmyrkvi að verða 17. febrúar 2026?

Ekki samkvæmt þeim upplýsingum sem hér liggja fyrir. Greinin fjallar um sólmyrkvann miðvikudaginn 12. ágúst 2026 og gefur ekki upp tímasetningar fyrir 17. febrúar.

Sást almyrkvi í Reykjavík árið 2026?

Já, Reykjavík var innan eða við braut kjarnaskuggans og þar varð almyrkvi. Almanak Háskóla Íslands tilgreinir um 1 mínútu og 10 sekúndur af almyrkva í Reykjavík.

Var sólmyrkvi á Íslandi 17. febrúar 2026?

Ekki er hægt að staðfesta slíkan sólmyrkva út frá greininni. Þar er aðeins fjallað um sólmyrkvann 12. ágúst 2026, þegar almyrkvi varð á vestanverðu Íslandi.

Hvað þarf að hafa í huga við skipulagningu ferðar til Íslands vegna sólmyrkvans 2026?

Fyrst þarf að staðfesta hvort nákvæmur áfangastaður sé innan almyrkvabrautarinnar, því nokkrir kílómetrar gátu breytt lengd almyrkvans verulega nálægt jaðrinum. Utan brautarinnar sást djúpur deildarmyrkvi, til dæmis um 95% á Norðfirði, en þar var ekki öruggt að horfa berum augum til sólar á neinum tímapunkti. Lengd almyrkvans ein og sér ræður ekki öllu; veður, vindur, umferð og aðgengi geta skipt miklu.

Næstu skref á vefnum

• Settu nákvæman stað inn á 3D-sólmyrkvakort Helioclipse og athugaðu hvort hann sé innan kjarnaskuggans, hversu langt hann er frá jaðrinum og hvaða staðartímar gilda.
• Tryggðu hópnum sólmyrkvagleraugu sem uppfylla ISO 12312-2 áður en næsti sýnilegi sólmyrkvi nálgast; skoðaðu hver gleraugu fyrir notkun.
• Lestu skipulagsleiðarvísinn fyrir almyrkvann 12. ágúst 2026 til að tengja staðarval, fasa og öryggi saman.

Heimildir og nánari lesning

• Sólmyrkvar á Íslandi fram til 2200 — Almanak Háskóla Íslands
• Deildarmyrkvi á sólu á Íslandi 10. júní — Veðurstofa Íslands
• Miðvikudaginn 12. ágúst 2026 gengur almyrkvi — Veðurstofa Íslands
• Sérstök spásíða vegna sólmyrkvans á gottvedur.is — Veðurstofa Íslands
• Sólmyrkvi 1. ágúst 2008 — Veðurstofa Íslands
• Eclipse Viewing Safety — NASA Science
• How to View a Solar Eclipse Safely — American Astronomical Society
• About the ISO 12312-2 Standard for Solar Viewers — American Astronomical Society
• Eclipse Basics — American Astronomical Society
• Eclipses — NASA Science