Almyrkvinn 12. ágúst 2026: hverju má búast við og hvernig á að undirbúa sig

Almyrkvinn 12. ágúst 2026: hverju má búast við og hvernig á að undirbúa sig

Miðvikudaginn 12. ágúst 2026 fer skuggi tunglsins yfir vestanvert Ísland. Í Reykjavík verður sólin almyrkvuð í um eina mínútu, á Bjargtöngum í um 2 mínútur og 13 sekúndur og úti á Breiðafjarðarmiðum getur almyrkvinn staðið í allt að 2 mínútur og 18 sekúndur. Austan almyrkvabeltisins verður hins vegar aðeins hlutmyrkvi, þótt stór hluti sólar geti hulist.

Þessi munur skiptir öllu. Nánast full sólmyrkvun er ekki það sama og almyrkvi: örmjó rönd af óhulinni sól er enn svo björt að himinninn verður ekki kolsvartur, kóróna sólarinnar kemur ekki fram með sama hætti og aldrei má taka sólmyrkvagleraugun af. Fyrsta verk þitt ætti því að vera að staðsetja heimilið, gististaðinn eða fyrirhugaðan áhorfsstað á þrívíða sólmyrkvakorti Helioclipse.

Fyrir Ísland er þetta sögulegur viðburður. Almyrkvi sást síðast einhvers staðar á landinu árið 1954, en Reykjavík hefur ekki verið undir almyrkva síðan 17. júní 1433. Samkvæmt íslenskum heimildum verður næsti almyrkvi sem sést frá Íslandi ekki fyrr en árið 2196. Þetta er því dagsetning sem vert er að setja í dagatalið, ræða við fjölskylduna og senda í hópspjallið löngu áður en ágúst rennur upp.

Stóra myndin: leið skuggans yfir Norður-Atlantshafið

Almyrkvi verður aðeins þar sem dökkur kjarnaskuggi tunglsins, alskugginn, fellur á yfirborð jarðar. Þann 12. ágúst 2026 liggur mjótt almyrkvabelti um norðurhluta Rússlands, Grænland, Ísland, Norður-Spán og örlítinn hluta Portúgals. Mun stærra svæði sér hlutmyrkva, meðal annars aðrir hlutar Evrópu og hlutar Norður-Ameríku.

Á Íslandi fer almyrkvabeltið yfir vestanvert landið. Reykjavík er innan þess en fær aðeins um mínútu af almyrkva. Vestfirðir, þar á meðal Bjargtangar og Látrabjargssvæðið, liggja nær hagstæðari hluta skuggans; þar er heildarfasinn nálægt tvöfalt lengri en á höfuðborgarsvæðinu. Mesta reiknaða lengd við Ísland, um 2 mínútur og 18 sekúndur, er úti á Breiðafjarðarmiðum en ekki á aðgengilegum áhorfsstað á landi.

Norður-Spánn er einnig inni í beltinu, en landafræðin og staðsetning sólar síðdegis eru önnur en á Íslandi. Sá sem hyggur á ferð þangað þarf að athuga nákvæmlega hvort gististaðurinn sé norðan eða sunnan við jaðar beltisins; borg eða héraðsheiti eitt og sér er ekki næg staðfesting. Við fjöll og byggingar þarf líka að tryggja óhindrað útsýni í stefnu sólar. Í sérleiðsögn okkar um almyrkvabeltið á Spáni má sjá hvers vegna miðlína, jaðar og sjóndeildarhringur skipta máli.

Hvenær gerist þetta á Íslandi?

Veðurstofa Íslands miðar við að almyrkvinn verði um klukkan 17:45 þann 12. ágúst. Ísland notar UTC allt árið, þannig að íslenskur klukkutími og UTC eru þau sömu þennan dag. Þetta er þó aðeins almennt viðmið: upphaf hlutmyrkvans, upphaf almyrkvans, hámark og lok breytast eftir staðsetningu.

Ekki skipuleggja daginn út frá einni landsvísu klukku. Flettu upp nákvæmum áhorfsstað á korti og skráðu að minnsta kosti þessi fjögur atriði:

• hvenær hlutmyrkvinn hefst;
• hvenær almyrkvinn hefst, ef staðurinn er innan beltisins;
• hve lengi heildarfasinn stendur;
• hvenær sólin birtist aftur og gleraugun þurfa að vera komin fyrir augun.

Tíminn getur munað um mínútur milli staða og lengd almyrkvans um tugi sekúndna eða meira. Það er stór munur þegar sjálfur heildarfasinn stendur aðeins í um 60 sekúndur í Reykjavík. Mættu því snemma, settu upp búnað áður en lokamínúturnar hefjast og láttu alla í hópnum vita hver fylgist með klukkunni.

Almyrkvi, hlutmyrkvi og myrkvastærð eru ekki sami hluturinn

Myrkvastærð lýsir því hve stór hluti af þvermáli sólarinnar hulist eftir línu í gegnum miðju sól- og tunglskífunnar. Myrkvun lýsir hins vegar hve stórt hlutfall af flatarmáli sólskífunnar er hulið. Þessar tölur eru skyldar en ekki jafngildar; til dæmis getur hátt hlutfall af þvermálinu verið hulið án þess að sama prósenta af flatarmálinu hverfi.

Innan almyrkvabeltisins nær tunglið að hylja alla bjarta sólskífuna og myrkvastærðin við hámark er að minnsta kosti 1. Utan beltisins er hún undir 1 og áhorfandinn sér hlutmyrkva. Það er enginn „næstum því“ heildarfasi utan jaðarsins, jafnvel þótt aðeins mjó sigð sólar standi eftir.

Í Reykjavík má búast við um einni mínútu af almyrkva. Á Bjargtöngum er heimildatala Veðurstofunnar 2 mínútur og 13 sekúndur, eða rúmlega tvöfalt lengri heildarfasi. Austar á landinu verður aðeins hlutmyrkvi. Þar sem heimildirnar í þessari leiðsögn gefa ekki eina staðfesta myrkvastærð fyrir hvern bæ eigum við ekki að fylla í eyðurnar með ágiskunum; notaðu kortið fyrir nákvæman punkt og berðu niðurstöðuna saman við opinberar töflur þegar nær dregur.

Hvað gerist á himninum?

Fyrst tekur tunglið hægt að ganga inn á sólskífuna. Þessi hlutafasi stendur mun lengur en almyrkvinn sjálfur, svo best er að líta upp með öruggum sólarskoðunargleraugum á nokkurra mínútna fresti og fylgjast með sigð sólarinnar mjókka. Smá göt milli laufblaða, fingra eða gata í sigti geta varpað tugum örsmárra sólarsigða á jörðina. Það er einföld og örugg leið fyrir börn að fylgjast með þróuninni án þess að horfa til sólar.

Síðustu sekúndurnar fyrir almyrkva verður breytingin skyndilegri. Umhverfisbirtan fær óvenjulegan blæ, skuggar harðna og sjóndeildarhringurinn getur haldið birtu meðan nærumhverfið dimmir. Hitastig getur lækkað og fuglar eða önnur dýr brugðist við breyttu ljósinu, þótt slíkt fari eftir stað og aðstæðum.

Þegar bjarta sólskífan er alveg hulin kemur kórónan í ljós: daufur, útbreiddur lofthjúpur sólarinnar sem hverfur venjulega í glampa ljóshvolfsins. Lögun hennar getur verið ósamhverf og straumkennd eftir segulsviði og virkni sólar. Bjartar stjörnur eða reikistjörnur geta orðið sýnilegar, en ekki eyða einnar mínútu heildarfasa í að leita að ákveðnum hnöttum nema þú hafir æft þig fyrirfram.

Svo birtist fyrsti glampinn aftur. Þá er heildarfasinn búinn samstundis. Settu sólmyrkvagleraugun aftur upp áður en þú horfir í átt að sólinni og hafðu þau á allan síðari hlutafasann. Fyrir fyrstu ferðina borgar sig að lesa leiðsögn okkar um sólmyrkvafasana og hvenær gleraugun eiga að vera á.

Örugg sólarskoðun frá fyrsta snertingi til hins síðasta

Venjuleg sólgleraugu, reykt gler, ljósmyndafilma og heimatilbúnar dökkar plastlausnir eru ekki örugg sólarsía. Notaðu sólmyrkvagleraugu eða handsíu sem uppfyllir viðeigandi kröfur ISO 12312-2 og skoðaðu síuna fyrir notkun. Ef hún er rifin, götuð, rispuð eða farin að losna úr umgjörðinni á að farga henni.

Reglan um að taka gleraugun af á aðeins við innan almyrkvabeltisins og aðeins meðan bjarta sólskífan er öll hulin. Í Reykjavík getur sá gluggi verið um ein mínúta, en á Bjargtöngum um 2 mínútur og 13 sekúndur. Utan beltisins er engin örugg stund til að horfa beint á sólina án viðurkenndrar sólarsíu.

Sérreglur gilda um myndavélar, sjónauka og kíki. Sólarsía þarf að vera tryggilega fest framan á ljósop tækisins og valin fyrir þann búnað. Sólmyrkvagleraugu fyrir augun verja ekki gegn samþjöppuðu ljósi sem kemur í gegnum óvarinn sjónauka eða kíki. Ekki beina slíkum búnaði að sólinni nema þú hafir réttan búnað og kunnáttu.

Ský gera sólina heldur ekki sjálfkrafa örugga. Birtan getur aukist skyndilega þegar rofar til, og þunn ský geta hleypt í gegn skaðlegri geislun þótt sólskífan virðist dauf. Hafðu því gleraugun tiltæk allan tímann og æfðu með börnum að setja þau upp áður en þau líta til himins. Gott er að útvega ISO 12312-2-vottuð sólmyrkvagleraugu frá Helioclipse með góðum fyrirvara, sérstaklega fyrir fjölskyldur, skóla og stærri hópa.

Veðrið er stærsti óvissuþátturinn

Stjörnufræðin segir nákvæmlega hvar skuggi tunglsins verður. Hún segir ekki hvort skýjabakki verði yfir Reykjavík, Snæfellsnesi eða Vestfjörðum klukkan 17:45. Í íslensku ágústveðri getur verið bjart á einum stað og lokað yfir í næsta firði, svo sveigjanleiki skiptir oft meira máli en að elta fræðilega lengstu almyrkvasekúndurnar.

Langtímameðaltöl geta hjálpað við val á landshluta, en þau eru ekki veðurspá fyrir ákveðinn dag. NASA POWER veitir meðal annars staðbundin gögn úr gervitunglum og líkönum um ský, geislun og veðurfarsbreytur. Velja má staðsetningu, tímabil og breytur í vefgátt eða sækja gögn með forritaskilum. Slík gögn nýtast til að bera saman loftslag svæða, en þau gefa hvorki opinbera myrkvatíma né áreiðanlega skýjaspá fyrir síðdegið 12. ágúst.

Fylgstu með nýjustu spám Veðurstofu Íslands dagana fyrir myrkvann og berðu saman skýjahulu, úrkomu, skyggni og vind. Á sjálfum deginum geta gervitunglamyndir og ratsjá sýnt hvort rof séu að myndast. Settu samt skýr mörk: ekki aka hratt milli landshluta á síðustu stundu og ekki stöðva á vegöxl eða á landi án leyfis. Veðurleiðsögn okkar fyrir sólmyrkvadaginn hjálpar þér að ákveða hvenær hreyfanleiki er raunverulegur kostur og hvenær öruggara er að halda kyrru fyrir.

Veldu áhorfsstað, varastað og raunhæfa ferðaleið

Góður áhorfsstaður þarf ekki að vera nákvæmlega á miðlínu. Hann þarf að vera innan almyrkvabeltisins, hafa opið útsýni að sólinni, vera öruggur fyrir hópinn og bjóða upp á raunhæfa leið inn og út. Fleiri sekúndur skipta máli, en þær eru ekki mikils virði ef þröngur vegur, bílastæðaskortur eða fjall skyggir á sólina.

Á höfuðborgarsvæðinu er stóri kosturinn að margir geta horft nálægt heimili sínu og sleppt langri bílferð. Gallinn er að almyrkvinn varir aðeins um eina mínútu. Bjargtangar bjóða samkvæmt útreikningum um 2 mínútur og 13 sekúndur, en staðurinn er afskekktur og aðgengi, vegir, bílastæði, vindur og fjarskipti geta takmarkað hversu mörgum hann hentar. Lengri almyrkvi krefst því ekki bara bókunar heldur heildstæðrar ferðaáætlunar.

Veldu aðalstað og einn eða tvo varastaði innan beltisins. Skráðu aksturstíma við eðlilegar aðstæður, eldsneytis- eða hleðslumöguleika, salerni, símasamband og hvort leyfi þurfi til að koma með hóp. Hlaðið kortum niður í síma og látið einhvern utan bílsins vita hvert ferðinni er heitið. Ef þið eruð mörg skaltu ákveða samkomustað ef farsímakerfi teppast.

Ekki bíða fram í ágúst með gistingu, samgöngur eða gleraugu. Þegar margir reyna að færa sig inn í sama mjóa beltið verða einfaldar ákvarðanir fljótt flóknar. Við höfum tekið saman nánari ráð um umferð, mannfjölda og varaáætlanir fyrir sólmyrkvann 2026.

Hvað hefur virkni sólar að gera með myrkvann?

Fréttir um að sólin sé að „vakna“ vísa venjulega til vaxandi virkni í um það bil ellefu ára sólblettasveiflu hennar. Það er myndrænt orðalag, ekki merki um að sólin hafi legið í dvala. Sólblettir, blossar og kórónuskvettur geta breytt ásýnd kórónunnar og valdið geimveðri, en þau breyta ekki dagsetningu eða braut almyrkvans.

Nýjustu fréttir NASA um sólina fjalla meðal annars um mælingar sólkannanna, segulsvið, kórónu, sólstorma og áhrif geimveðurs á jörðina. Þær eru áhugaverður vísindalegur bakgrunnur fyrir myrkvann, en réttu heimildirnar fyrir ferðaskipulag eru myrkvaútreikningar, opinberar töflur og kort. Dagsetning, myrkvastærð og leið alskuggans eiga að vera sannreynd með NASA-gögnum og viðurkenndum sólmyrkvaalmanökum, ekki almennri frétt um nýjasta sólstorminn.

Almyrkvinn gefur okkur einmitt sjaldgæft tækifæri til að sjá ytri lofthjúp sólarinnar með eigin augum. Vísindamenn nota slíkar aðstæður til rannsókna á kórónunni og hafa í sögunni einnig nýtt sólmyrkva til mælinga sem tengjast almennu afstæðiskenningunni. Fyrir flesta okkar er þó mikilvægasta „mælitækið“ góð áætlun: rétt staðsetning, örugg gleraugu, nægur tími og vilji til að horfa upp í stað þess að eyða allri mínútunni á bak við skjá.

Einfaldur undirbúningslisti

Nokkrum mánuðum fyrir myrkvann

• Staðfestu hvort áhorfsstaðurinn sé innan almyrkvabeltisins.
• Bókaðu gistingu og samgöngur ef ferðast á út fyrir heimabyggð.
• Útvegaðu ISO 12312-2-vottuð sólmyrkvagleraugu fyrir hópinn.
• Veldu aðalstað og varastað og ræddu áætlunina við alla sem ætla með.
• Ef taka á myndir skaltu afla réttrar sólarsíu og æfa notkun búnaðarins.

Vikuna fyrir myrkvann

• Skráðu staðbundna snertitíma og lengd almyrkvans.
• Fylgstu með þróun veðurspár en forðastu að taka lokákvörðun of snemma.
• Skoðaðu gleraugu og síur fyrir rispur, göt eða rifur.
• Hlaðið niður kortum og taktu með rafhlöðubanka, hlý föt, vatn og nesti.

Á myrkvadegi

• Komdu tímanlega og leggðu aðeins þar sem það er heimilt og öruggt.
• Staðfestu að ekkert hindri útsýni að sólinni.
• Úthlutaðu einum fullorðnum að fylgjast með tíma og öryggi barna.
• Hafðu gleraugun á meðan einhver hluti björtu sólskífunnar sést.
• Leggðu símann frá þér að minnsta kosti hluta heildarfasans. Ein mínúta líður hraðar en þú heldur.

Algengar spurningar

Hvernig fylgist ég örugglega með almyrkvanum 12. ágúst 2026?

Notaðu sólmyrkvagleraugu meðan nokkur hluti sólarinnar er enn sýnilegur. Jafnvel örmjó rönd af óhulinni sól er svo björt að aldrei má taka gleraugun af við nánast fulla sólmyrkvun; án þeirra má aðeins fylgjast með almyrkva þar sem sólin er algerlega hulin.

Hvernig vel ég áhorfsstað með sem bestum sýnileika?

Staðfestu fyrst á þrívíðu sólmyrkvakorti hvort staðurinn sé innan almyrkvabeltisins, því austan þess sést aðeins hlutmyrkvi. Veldu einnig stað með óhindrað útsýni í stefnu sólar og flettu upp nákvæmum tímasetningum fyrir þína staðsetningu, þar sem þær breytast eftir stað.

Hvaða algengu mistök þarf ég helst að forðast við skipulagningu?

Ekki gera ráð fyrir að „nánast full“ sólmyrkvun veiti sömu upplifun og almyrkvi; hún gerir það ekki og þá þarf áfram að nota sólmyrkvagleraugu. Ekki heldur treysta eingöngu á borgar- eða héraðsheiti eða eina landsvísu klukku, heldur athugaðu nákvæma staðsetningu innan beltisins og staðbundnar tímasetningar.

Hvaða búnað þarf ég að hafa með mér og hvað er ekki nauðsynlegt?

Sólmyrkvagleraugu eru nauðsynleg til að horfa á sólina þegar hún er ekki algerlega hulin. Kort sem sýnir almyrkvabeltið og nákvæmar tímasetningar fyrir áhorfsstaðinn eru gagnleg skipulagsverkfæri, en útdrátturinn tilgreinir ekki annan nauðsynlegan búnað.

Næstu skref á vefnum

• Settu nákvæman áhorfsstað inn á þrívíða sólmyrkvakort Helioclipse og athugaðu hvort hann er innan almyrkvabeltisins, hve lengi almyrkvinn varir og hvaða tíma á að fylgjast með.
• Útvegaðu vottuð sólmyrkvagleraugu tímanlega fyrir fjölskylduna, skólann eða vinahópinn.
• Skoðaðu fleiri leiðbeiningar Helioclipse um sólmyrkva, öryggi og skipulagningu.

Heimildir og nánari lesning

• Almyrkvi á sólu mun sjást á Íslandi eftir fimm ár — Veðurstofa Íslands
• Sólmyrkvar á Íslandi — tæknileg útgáfa Veðurstofu Íslands
• Styrkjum úthlutað til vísindafræða og vísindamiðlunar — Háskóli Íslands
• Sólmyrkvi staðfestir afstæðiskenninguna — Háskóli Íslands
• What’s Up: August 2026 Skywatching Tips from NASA
• Sólmyrkvi 11. ágúst 2018 — Veðurstofa Íslands
• Sólmyrkvi 1. ágúst 2008 — Veðurstofa Íslands
• Eclipses — NASA Science
• How to View a Solar Eclipse Safely — American Astronomical Society
• About the ISO 12312-2 Standard for Solar Viewers — American Astronomical Society