Sjálfsmyndir í sólmyrkva: framlinsan, endurkast og falskt öryggi við símann
Síminn er kominn á loft, vinirnir þjappa sér saman og sólin á að sjást rétt yfir öxlinni. Þá kemur hættulegasta augnablikið ekki endilega þegar myndin er tekin, heldur sekúndunum á undan: þú hallar símanum, færir höfuðið til, gægist meðfram brún hans og reynir að finna sólina á skjánum.
Sími fyrir framan andlitið er ekki augnvörn. Skjárinn, framlinsan og dökkt gler tækisins geta jafnvel skapað falskt öryggi vegna þess að athyglin færist frá sólinni yfir á myndrammann. Örugga reglan er einföld: meðan einhver hluti af björtu sólskífunni sést verndar þú augun með sólmyrkvagleraugum sem uppfylla ISO 12312-2 — líka þegar þú tekur sjálfsmynd.
Fyrir sólmyrkvann 12. ágúst 2026 geturðu fyrst staðfest hvort staðurinn þinn sé innan almyrkvaslóðarinnar á þrívíddarkorti Helioclipse. Það skiptir öllu máli, því aðeins innan slóðarinnar og aðeins meðan almyrkvinn sjálfur stendur yfir má horfa án sólmyrkvagleraugna. Annars eru þau á.
Falska öryggið við hlið símans
Við venjulega sjálfsmynd horfir þú á skjá sem er aðeins nokkrum tugum sentímetra frá augunum. Ef sólin er handan við símann getur hún verið rétt fyrir ofan eða við hlið hans frá þínu sjónarhorni. Þá þarf aðeins lítið höfuðsnúning eða tilraun til að sjá betur á glampandi skjá til að augun lendi í beinni sólarlínu.
Síminn skyggir kannski á sólina í eitt augnablik en er ekki áreiðanlegur skermur. Hreyfing handar, vindhviða, breytt líkamsstaða eða annað fólk sem rekst í þig getur fært sólina undan brún tækisins. Það er því rangt að hugsa: „Ég horfi bara á símann.“ Þú ert samt með andlitið í átt að sólinni og bjarta ljósið getur birst við brúnina án fyrirvara.
Þessi hegðun er sérstaklega varasöm í hópmynd. Sá sem heldur á símanum fylgist með skjánum en hinir horfa gjarnan á linsuna, færa gleraugun upp á ennið svo andlitin sjáist betur eða snúa sér að sólinni þegar einhver segir þeim að „halla aðeins til vinstri“. Skipuleggið myndina áður en þið horfið upp: allir halda augnvörninni á, einn stýrir uppstillingunni og enginn tekur gleraugun niður fyrir mynd.
Hvar á sólin að vera í sjálfsmyndinni?
Öruggasta og oft áhugaverðasta leiðin er að sleppa því að setja sólskífuna sjálfa í myndrammann. Hafðu sólina fyrir aftan símann en gættu þess að síminn og höndin séu ekki eina vörnin milli augna og sólar. Haltu sólmyrkvagleraugunum á og beindu myndavélinni að fólkinu, landslaginu eða birtubreytingunni.
Ef sólin er fyrir aftan fólkið snúa andlitin frá henni, sem minnkar freistinguna til að horfa beint í hana. Framlinsa símans snýr hins vegar þá í átt að sólinni. Ef bjarta sólskífan á að vera í myndinni á meðan myrkvinn er að hluta þarf viðeigandi sólarsíu yfir linsu símans. Sólmyrkvagleraugu fyrir augu og sólarsía fyrir myndavél eru tvö ólík verkfæri; annað kemur ekki í stað hins.
Góð mynd þarf heldur ekki að sýna sólina sem stóran disk. Framlinsur síma eru yfirleitt gleiðar og sólskífan verður örsmá. Þú færð oft sterkari frásögn með því að mynda upplýst andlit á bak við vottaða skoðara, hálfmánalaga ljósbletti undir laufum, langa skugga eða viðbrögð hópsins. Þetta eru smáatriðin sem segja síðar hvernig upplifunin var.
Endurkast af skjá, gleraugum og öðrum flötum
Glansandi símaskjár hagar sér að hluta eins og spegill. Innfallshorn og endurkastshorn eru jöfn miðað við línu sem stendur hornrétt á flötinn. Með öðrum orðum getur lítil breyting á halla símans fært skært endurkast frá himninum, vatni eða sólinni beint yfir augu þín.
Glampi á skjánum er ekki sjálfkrafa jafnhættulegur og að horfa beint í sólina og við eigum ekki að ýkja áhættuna án mælinga. Vandinn er fyrst og fremst hegðunin sem glampinn kallar fram: þú hallar höfðinu, lyftir gleraugunum eða leitar með augunum að sólskífunni. Ef þú sérð skært sólarendurkast skaltu breyta halla símans, færa þig eða skyggja á skjáinn án þess að taka sólmyrkvagleraugun niður.
Venjuleg sjóngleraugu og sólgleraugu geta líka myndað glampa, en þau gera beina sólskoðun ekki örugga. Ef þú notar sjóngleraugu eiga sólmyrkvagleraugun að fara utan yfir þau, eða þú heldur öruggum sólarskoðara fyrir framan. Snúðu þér frá sólinni áður en þú lagar umgjörðina eða tekur skoðarann frá augunum.
Speglar, bílrúður, kyrrt vatn og glansandi málmur geta sent sterkt ljós í óvænta átt. Ekki reyna að nota slíkt endurkast sem óbeina aðferð til að skoða sólmyrkvann. Örugg óbein skoðun byggist á vörpun, til dæmis með gatasjá, þar sem þú horfir á varpaða mynd af sólinni en ekki í átt að gatinu eða sólinni sjálfri.
Hvaða horn fær mesta sólarljósið?
Flötur fær mesta beina sólarorku á hvern fermetra þegar geislarnir falla hornrétt á hann. Í eðlisfræði er innfallshornið þá núll gráður miðað við þverlínu flatarins. Þegar flöturinn hallar frá sólinni dreifist sama geislabúnt yfir stærra svæði og lýsingin minnkar.
Þetta skýrir hvers vegna sími getur skyndilega fengið mjög skært endurkast þegar þú hallar honum aðeins. Það gefur hins vegar enga örugga „sjálfsmyndargráðu“. Sólin hreyfist yfir himininn, staða þín breytist og skjárinn er ekki fullkominn spegill. Ekki nota útreiknað horn sem staðgengil fyrir vottaða augnvörn.
Skuggahorn má reikna út ef hæð sólar og stærð hlutar eru þekkt. Á láréttum fleti er skuggalengd lóðrétts hlutar um það bil hæð hlutarins deilt með tangens af hæðarhorni sólar. Þessi rúmfræði getur hjálpað við að staðsetja sólhlíf eða finna stað þar sem skjárinn sést betur, en skuggi frá síma eða litlum skyggnishatti er ekki nógu stöðug augnvörn til að horfa í átt að sólinni.
Rimlar, skyggni og sólhlífar eru því stillt eftir staðbundinni sólarhæð og því tímabili sem á að skyggja. Ekkert eitt horn hentar alls staðar — og slík byggingarfræði breytir ekki öryggisreglum sólmyrkvans.
Framlinsan speglar myndina, en ekki raunveruleikann
Margir símar sýna forskoðun frá framlinsunni eins og spegil svo hreyfing á skjánum virki eðlileg. Vistuð mynd getur síðan verið spegluð til baka eftir síma, stýrikerfi og stillingum. Texti á fötum eða skiltum er auðveldasta leiðin til að kanna hvort myndin hafi snúist.
Þetta hefur litla þýðingu fyrir sólskífuna sjálfa en getur ruglað uppstillinguna. Sá sem heldur á símanum segir hópnum kannski að færa sig í ranga átt og allir eyða lengri tíma með andlitið að himninum. Prófaðu speglunarstillinguna fyrir myrkva, veldu myndrammann fyrirfram og merktu jafnvel hvar fólk á að standa.
Ekki nota staðsetningu sólarinnar í speglaðri forskoðun til að ákveða hvenær almyrkvinn er hafinn eða honum lokið. Fylgstu með staðfestum snertitímum fyrir nákvæma staðsetningu þína. Leiðbeining okkar um hvenær sólmyrkvagleraugu eiga að vera á útskýrir fasana nánar.
Sólarsía á linsunni er ekki sólmyrkvagleraugu á augunum
American Astronomical Society mælir með sérhæfðri sólarsíu framan á linsu myndavélar þegar ómyrkvuð eða að hluta myrkvuð sól er mynduð. Sían á að vera tryggilega fest yfir fremsta hluta ljósleiðarinnar. Ekki halda lausum gleraugum fyrir aftan linsuna eða setja augnsíu milli myndavélar og auga í stækkandi ljósbúnaði.
Í síma er skjárinn rafræn mynd en ekki sjóngluggi beint í gegnum linsuna. Það gerir sjálfan skjáinn ekki að töfrandi öryggisskjöld: þú þarft enn að forðast að horfa fram hjá tækinu á sólina. Beint sólarljós getur einnig verið óheppilegt fyrir myndflögu eða linsu, sérstaklega við langa lýsingu eða með aðdráttarbúnaði. Notaðu síu sem er ætluð fyrir myndatökubúnað og fylgdu leiðbeiningum framleiðanda símans og síunnar.
Fyrir beinar myndir af að hluta myrkvaðri sól er skynsamlegt að prófa búnaðinn fyrirfram. AAS nefnir ISO 100 eða 200, ljósop um f/8 og lýsingartíma á bilinu 1/500 til 1/4000 úr sekúndu sem mögulega byrjunarpunkta fyrir hefðbundna myndavél með sólarsíu, en réttar stillingar ráðast af síu, linsu, móðu og skynjara. Símar stjórna þessu oft sjálfkrafa. Fyrir sjálfsmynd er betra að læsa fókus og lýsingu á andlitin en að reyna að gera örlitla sólskífu að aðalatriði.
Hvað einkennir traust sólmyrkvagleraugu?
Bestu sólmyrkvagleraugun eru ekki einfaldlega þau dekkstu eða þau sem bera mest áberandi vörumerki. Leitaðu að skýrum upplýsingum um samræmi við ISO 12312-2, rekjanlegum framleiðanda eða birgi, notkunarleiðbeiningum og óskemmdri síu. Skoðaðu gleraugun fyrir notkun og fargaðu þeim ef sían er rispuð, rifin, götótt eða farin að losna úr umgjörðinni.
Stundum er talað um „AAS-vottuð“ eða „AAS-samþykkt“ gleraugu, en það er ekki nákvæm lýsing. AAS gefur ekki út almennt samþykkisstimpil á einstakar vörur; samtökin leggja mat á gögn og birgja fyrir lista sinn yfir örugga sólarskoðara. Rétta skammstöfunin er AAS, ekki AAA. NASA samþykkir heldur ekki tiltekin vörumerki.
ISO-númer prentað á umbúðir eitt og sér er ekki full sönnun. Óþekkt vöruheiti eða fyrirmyndarheiti segir heldur ekkert um prófun síunnar. Kannaðu uppruna, leiðbeiningar og hvort trúverðug gögn styðji fullyrðinguna um staðalinn. Þú getur lesið nánar um ISO 12312-2 og sólmyrkvagleraugu og valið sólmyrkvagleraugu frá Helioclipse tímanlega fyrir viðburðinn.
Almyrkvi 2026: ein mínúta breytir ekki reglunum í klukkustund
Þann 12. ágúst 2026 fer almyrkvaslóð yfir vestanvert Ísland síðdegis. Veðurstofa Íslands hefur gefið upp að almyrkvinn verði um eina mínútu í Reykjavík, um 2 mínútur og 13 sekúndur á Bjargtöngum og allt að um 2 mínútur og 18 sekúndur á Breiðafjarðarmiðum. Hámarkið er um kl. 17:45 að íslenskum staðartíma, sem er UTC, en nákvæmir snertitímar eru breytilegir eftir staðsetningu.
Þessar tölur sýna hversu þröngt öryggisglugginn er. Í Reykjavík geta tugir sekúndna farið í að stilla síma, finna hnapp og færa hópinn. Láttu því ekki myndavinnuna stjórna því hvenær gleraugun fara af eða á. Notaðu staðfestan niðurtalningartíma, hafðu einn ábyrgðarmann í hópnum og settu gleraugun aftur upp um leið og fyrsti bjarti sólargeislinn birtist eftir almyrkva.
Á þeim stöðum á Íslandi sem liggja utan almyrkvaslóðarinnar verður sólmyrkvinn aðeins að hluta. Þar kemur ekkert augnablik þar sem óhætt er að horfa beint á sólina án vottaðrar augnvarnar. Sama gildir allan tímann í deildar- og hringmyrkva, hversu mjór sem sýnilegi sólarsigðinn verður.
Stutt verkáætlun fyrir áhrifavalda og hópstjóra
Ef þú ætlar að birta myndefni í beinni útsendingu skaltu gera öryggið sýnilegt, ekki klippa það út. Áhorfendur — sérstaklega börn — herma eftir því sem þau sjá. Mynd þar sem einhver ýtir gleraugunum upp á ennið til að ná „hreinu“ andlitsmyndi getur orðið að leiðbeiningu sem þú ætlaðir aldrei að gefa.
Fyrir viðburðinn skaltu:
- velja myndramma og staðsetningu áður en myrkvinn hefst;
- prófa hvort framlinsan visti speglaða mynd;
- útvega öllum í hópnum óskemmd sólmyrkvagleraugu;
- nota sérstaka sólarsíu ef sólskífan verður í mynd á hlutafösum;
- fela einum að fylgjast með staðfestum snertitímum;
- hafa símann á armlengd eða stöðugum þrífæti, en ekki nota sjálfsmyndastöng til að teygja tækið í ófyrirsjáanlega sólarlínu;
- taka nokkrar fyrirfram ákveðnar myndir og leggja svo símann frá sér.
Sú síðasta skiptir máli. Fyrsti almyrkvinn sem sést á Íslandi síðan 1954 stendur aðeins í um eina til rúmar tvær mínútur eftir staðsetningu. Engin endurtaka er í boði ef þú eyðir honum öllum í að lesa skjá.
HOW TO MAKE SOLAR ECLIPSE GLASSES AND A PHONE ...
VictorCraft
Algengar spurningar
Hvaða myndavélastillingar henta best þegar ég tek sjálfsmynd í sólmyrkva?
Greinin gefur ekki upp sérstakar myndavélastillingar. Öruggara er að beina myndavélinni að fólki, landslagi eða birtubreytingunni fremur en sólskífunni og halda sólmyrkvagleraugunum á meðan einhver hluti hinnar björtu sólar sést.
Hvernig tek ég sjálfsmynd með síma í sólmyrkva án þess að setja augun í hættu?
Sími, skjár eða framlinsa eru ekki augnvörn, jafnvel þótt tækið skyggi tímabundið á sólina. Hafðu sólmyrkvagleraugu sem uppfylla ISO 12312-2 á, skipuleggðu hópmyndina áður en þið snúið að sólinni og taktu þau ekki niður fyrir myndina.
Hvernig vel ég örugg sólmyrkvagleraugu fyrir myndatöku?
Veldu sólmyrkvagleraugu sem uppfylla ISO 12312-2. Þau eiga að vera á meðan einhver hluti af björtu sólskífunni sést, líka þegar þú horfir á símaskjáinn eða tekur sjálfsmynd.
Þarf ég að leita að sérstakri óháðri samþykkt þegar ég kaupi sólmyrkvagleraugu?
Úrdrátturinn nefnir ekki sérstaka óháða samþykkt eða vottunaraðila. Hann segir að nota eigi sólmyrkvagleraugu sem uppfylla ISO 12312-2 og að sími geti ekki komið í stað augnvarnar.
Hvað þýðir ISO 12312-2 fyrir sólmyrkvagleraugu?
Samkvæmt greininni er ISO 12312-2 staðallinn sem sólmyrkvagleraugun eiga að uppfylla til að vernda augun þegar björt sólskífa sést. Þetta á við einnig í sjálfsmyndum; gleraugun vernda augun en eru ekki sólarsía fyrir myndavélarlinsuna.
Næstu skref á vefnum
- Veldu sólmyrkvagleraugu frá Helioclipse fyrir fjölskylduna eða hópinn og pantaðu áður en eftirspurnin nær hámarki.
- Staðfestu hvort áhorfsstaðurinn sé innan eða utan almyrkvaslóðarinnar á þrívíddarkorti Helioclipse.
- Farðu yfir fleiri leiðbeiningar um öryggi, veður og ljósmyndun á bloggi Helioclipse.
Heimildir og nánari lesning
- American Astronomical Society: Myndir og myndskeið af sólmyrkva
- Sky & Telescope: Snjallsími notaður til að ljósmynda sólmyrkva
- NASA Science: Fimm ráð um ljósmyndun hringmyrkva
- NASA Science: Leiðarvísir um stjörnuljósmyndun
- Veðurstofa Íslands: Sólmyrkvar á Íslandi
- NASA Science: Öryggi við skoðun sólmyrkva
- American Astronomical Society: Örugg skoðun sólmyrkva
- American Astronomical Society: Birgjar öruggra sólarskoðara og sía
- Veðurstofa Íslands: Deildarmyrkvi á sólu á Íslandi 10. júní
- Háskóli Íslands: Sólmyrkvi staðfestir afstæðiskenninguna
