
Áður en þú pakkar þeim: geymsla, skoðun og úrelding sólmyrkvagleraugna
Sólmyrkvagleraugu geta litið út fyrir að vera ósköp einföld: pappírsumgjörð, dökk sía og leiðbeiningar með smáu letri. En öryggið ræðst af því að sían sé rétt framleidd, rétt fest og alveg heil. Örlítið gat, rifa eða los í festingu er því ekki útlitsgalli sem má hunsa.
Góð venja er að skoða öll gleraugu áður en þau fara í ferðatösku, skólatösku eða viðburðakassa — og aftur rétt áður en þau eru notuð. Ef þú þarft ný gleraugu geturðu skoðað ISO 12312-2-vottuð sólmyrkvagleraugu frá Helioclipse tímanlega í stað þess að treysta á það sem finnst í næstu verslun á síðustu stundu.
Þetta skiptir máli hvort sem þú ert að undirbúa fjölskyldu, heilan bekk eða stóran áhorfshóp. Almyrkvinn 12. ágúst 2026 var gott dæmi um umfangið: samkvæmt Veðurstofu Íslands var almyrkvinn um ein mínúta í Reykjavík, 2 mínútur og 13 sekúndur á Bjargtöngum og allt að 2 mínútur og 18 sekúndur á Breiðafjarðarmiðum. Svo stuttur hápunktur gefur engan tíma til að leita að óskemmdum varagleraugum þegar bjarti sólarjaðarinn er að hverfa eða birtast á ný.

Sían er öryggisbúnaður, ekki bara dökkt plast
Rétt sólmyrkvagleraugu draga úr sýnilegu sólarljósi niður í öruggt stig og takmarka jafnframt útfjólubláa og innrauða geislun. Venjuleg sólgleraugu gera það ekki, sama hversu dökk þau virðast. Það er ástæðan fyrir því að fólk er varað við að horfa beint á sólina í myrkva: tunglið dregur ekki úr styrk þess hluta sólarinnar sem enn er sýnilegur.
ISO 12312-2 fjallar meðal annars um ljósgegndræpi, jafna virkni síunnar, yfirborðsgæði, festingu og merkingar sóláhorfsbúnaðar. Staðallinn gerir ráð fyrir að sían sé laus við galla sem geta truflað sýn eða öryggi, svo sem rispur, holur, dældir og ójöfnur. Hann er ekki staðall fyrir venjuleg sólgleraugu og nær ekki með sama hætti yfir síur fyrir myndavélar, sjónauka eða kíki.
ISO-merking ein og sér er heldur ekki töfrastimpill sem gerir hvaða vöru sem er trausta. Uppruni, leiðbeiningar framleiðanda og ástand vörunnar skipta öll máli. Nánari skýringu á því má finna í leiðarvísi okkar um ISO 12312-2 og sólmyrkvagleraugu.
Leiðbeiningar um hönnun sólarrafkerfa eða raforkuframleiðslu eiga ekkert skylt við öryggiskröfur fyrir búnað sem ætlaður er til að horfa beint á sólina. Þegar þú metur gleraugu skaltu leita að upplýsingum um sóláhorf og ISO 12312-2, ekki almennum gögnum um sólartækni.

Svona geymir þú sólmyrkvagleraugu
Best er að geyma gleraugun við stofuhita í upprunalegum umbúðum, umslagi eða sléttu hulstri sem heldur þeim hreinum og þurrum. Umbúðirnar eiga að verja síuna gegn núningi, oddhvössum hlutum og þrýstingi. Laus gleraugu neðst í bakpoka, innan um lykla, hleðslusnúrur og drykkjarflöskur, eru mun líklegri til að skemmast.
Leggðu pappagleraugu flöt og forðastu að brjóta þau yfir síuna. Ekki klemma þau undir þungan farangur eða skilja þau eftir á stað þar sem mikill hiti, raki eða hitasveiflur geta aflagað umgjörðina. Mælaborð bíls, rakt tjald, óupphitaður geymsluskúr og troðfullur vasi eru því léleg langtímageymsla.
Geymdu hvert par helst þannig að síufletirnir nuddist ekki við gróft pappírsyfirborð eða annað par. Fyrir skóla og hópa má setja gleraugun í lítil umslög eða skilrúm innan í merktum kassa. Skráðu fjölda, uppruna og dagsetningu skoðunar utan á kassann svo næsti umsjónarmaður þurfi ekki að byrja frá grunni.
Ef pappagleraugu verða blaut á ekki að þurrka þau og gera ráð fyrir að þau séu aftur eins og ný. Raki getur látið pappann bólgna og losað síuna frá umgjörðinni. Slík gleraugu eiga að fara úr umferð.

Tveggja mínútna skoðun áður en lagt er af stað
Skoðaðu hvert par í góðri almennri birtu án þess að horfa til sólar. Farðu bæði yfir síuna og umgjörðina; heil sía í skökkum eða rifnum ramma getur færst til og hleypt beinu sólarljósi að auganu.
Notaðu þennan gátlista:
- Athugaðu báða síufletina. Leitaðu að rispum, götum, rifum, dældum, krumpum eða svæðum sem virðast ójöfn.
- Skoðaðu jaðrana. Sían á að sitja föst allan hringinn og má ekki vera farin að losna frá pappanum eða rammanum.
- Athugaðu umgjörðina. Fargaðu gleraugum sem eru rifin, skökk, mjög krumpuð eða sitja svo illa að beint ljós getur borist inn með nefi eða frá hlið.
- Lestu merkingarnar. Leiðbeiningar og upplýsingar um framleiðanda eiga að vera læsilegar. Fylgdu sértækum geymslu- og notkunarfyrirmælum vörunnar.
- Staðfestu upprunann. Ef enginn veit hvaðan gleraugun komu eða hvort þau séu raunverulega ætluð til beins sólaráhorfs er skynsamlegra að taka þau úr notkun en að giska.
- Prófaðu passformið án þess að horfa á sólina. Gleraugun þurfa að hylja bæði augu og sitja stöðug þegar notandinn hreyfir höfuðið.
Ekki prófa vafasöm gleraugu með því að horfa snöggt á sólina. Skoðun þeirra snýst um uppruna, merkingar og ástand — ekki um að nota augun sem mælitæki.

Rispur, göt, los og aflögun: hvenær þarf að farga?
Reglan er einföld: ef sían er rispuð, rifin, götótt, losnuð eða skemmd á annan hátt á ekki að nota hana. Sama á við ef ramminn heldur síunni ekki örugglega fyrir báðum augum. NASA, American Astronomical Society og ISO leggja öll áherslu á að skemmdur búnaður sé tekinn úr notkun.
Ekki líma yfir gat, setja glært límband á rispu eða festa lausa síu aftur í pappann. Heimagerð viðgerð sýnir ekki hvort ljósgleypni og festing séu enn örugg yfir allt sjónsviðið. Límband getur auk þess skapað spennu, fellingar eða nýtt los við jaðarinn. Örugg niðurstaða er því að úrelda gleraugun og taka óskemmt varapar í staðinn.
Merktu gölluð pör strax og aðskildu þau frá nothæfum birgðum. Ekki setja þau aftur í sameiginlega kassann og ekki gefa þau áfram. Gerðu þau ónothæf áður en þeim er fargað samkvæmt staðbundnum flokkunarreglum svo þau rati ekki óvart aftur í hendur barns eða annars gests.
Eðlilegur litamunur milli ólíkra, traustra sía segir hins vegar ekki einn og sér að vara sé gölluð. Sólin getur birst hvít, gul eða appelsínugul eftir síuefni. Það sem skiptir máli er staðfest samræmi, heil sía og örugg notkun samkvæmt leiðbeiningum.

Hafa sólmyrkvagleraugu fyrningardag?
Aldur einn segir ekki alla söguna. American Astronomical Society segir að endurnýta megi gleraugu sem eru yngri en tíu ára ef framleiðandinn hefur látið viðurkennda rannsóknarstofu staðfesta samræmi við ISO 12312-2 og sían er enn fullkomlega heil, hrein og föst í umgjörðinni.
Á eldri gleraugum má finna viðvörun um að farga þeim eftir þrjú ár eða horfa aðeins í örfáar mínútur í senn. AAS telur slíkar almennar takmarkanir úreltar fyrir nýleg, rétt prófuð gleraugu sem eru í óaðfinnanlegu ástandi. Samt á alltaf að lesa og fylgja leiðbeiningunum sem fylgja tiltekinni vöru; ekki gera ráð fyrir að almenn grein á netinu ógildi sértækar upplýsingar frá framleiðanda.
Spyrðu því ekki aðeins hversu gömul gleraugun eru. Spyrðu líka:
- Er hægt að rekja þau til trausts framleiðanda eða viðurkennds söluaðila?
- Voru þau geymd þurr, hrein og varin gegn rispum og þrýstingi?
- Eru sían, jaðrarnir og umgjörðin alveg heil?
- Eru leiðbeiningar og merkingar enn læsilegar?
Ef svarið við einhverju þessu er nei eða óvíst er einfaldast að skipta þeim út. Kostnaður við nýtt par er lítill miðað við þá óvissu sem fylgir óþekktum eða skemmdum búnaði.

Hreinsun án þess að skemma síuna
Laust ryk má fjarlægja varlega með mjúkum, hreinum og óslípandi klút. Harðplastgleraugu fylgja stundum með örtrefjapoka sem er ætlaður til hreinsunar; fylgdu þá fyrirmælum framleiðanda.
Pappagleraugu eiga að haldast þurr. Ekki nota vatn, glerhreinsi, leysiefni, spritt eða blautklúta á þau. Vökvi getur skemmt pappann, límið eða festingu síunnar. Ekki nudda fast til að fjarlægja blett; þrýstingur og sandkorn geta rispað yfirborðið.
Ef óhreinindi losna ekki með mjög varlegri þurrhreinsun er betra að taka parið úr notkun en að prófa sterkari efni. Sólmyrkvagleraugu eru ekki venjuleg gleraugu sem má þvo undir krana.

Gleraugu yfir sjóngleraugu — og aldrei með óvarinni ljósfræði
Ef þú notar sjóngleraugu skaltu halda þeim á þér og setja sólmyrkvagleraugun yfir þau. Handheldan sóláhorfsskjá má einnig halda fyrir framan sjóngleraugun. Skoðaðu passformið fyrirfram; sían þarf að hylja bæði augun án þess að renna til.
Sólmyrkvagleraugu mega hins vegar aldrei vera augnvörn á bak við óvarinn kíki, sjónauka eða myndavélarlinsu. Ljósfræðin safnar og magnar sólarljósið, sem getur skemmt síuna og valdið alvarlegum augnskaða. Slíkur búnaður þarf sérhannaða sólarsíu sem fest er tryggilega framan á ljósopið og leiðsögn frá aðila með reynslu af sólathugunum.
Við deildarmyrkva og hringmyrkva þarf viðurkennda sólarsíu allan tímann þegar horft er beint á sólina. Í almyrkva má aðeins taka gleraugun af þegar bjartur flötur sólar er algerlega hulinn, þú ert innan almyrkvabeltisins og almyrkvinn er sannanlega hafinn. Um leið og minnsti bjarti sólarjaðar birtist aftur fara gleraugun á. Leiðarvísir okkar um hvenær gleraugun eiga að vera á eða af útskýrir fasana nánar.
Ský breyta ekki þessari reglu. Þau geta dofnað birtuna tímabundið en eru ekki viðurkennd sólarsía.

Skipulag fyrir skóla, fjölskyldur og stórar birgðir
Þegar tugir eða hundruð para eru geymd saman verður ferlið jafn mikilvægt og hvert einstakt par. Vel skipulögð skoðun nokkrum vikum fyrir viðburð gefur tíma til að bæta upp skort; skoðun að morgni myrkvans gerir það ekki.
Fyrir skóla og viðburðahaldara mælum við með þessu verklagi:
- Staðfestið birgjann og skjölin. Geymið upplýsingar um kaup, framleiðanda og notkunarleiðbeiningar með birgðunum.
- Teljið pörin snemma. Gerið ráð fyrir varapörum fyrir galla, gesti og gleraugu sem blotna eða krumpast á leiðinni.
- Skoðið eitt par í einu. Setjið samþykkt pör í hreinan kassa og gölluð pör beint í sérmerkt ílát.
- Endurtakið hraða skoðun við afhendingu. Gleraugu geta skemmst eftir fyrstu yfirferðina.
- Kennið notkunina áður en hópurinn horfir upp. Setjið gleraugun á með höfuðið beint, horfið síðan til sólar og snúið ykkur frá henni áður en þau eru tekin af.
- Hafið fullorðna umsjón með börnum. Athugið að gleraugun sitji rétt og að börn taki þau ekki af meðan þau horfa upp.
Ekki velja búnað eingöngu vegna þess að hann fæst nálægt þér eða birtist efst í leit og auglýsingum. Skoðaðu hver framleiðandinn er, hvort seljandinn sé viðurkenndur og hvort varan sé rekjanleg. Sama gildir þegar tiltekið vörumerki birtist í leit: nafn eða kunnuglegt útlit kemur ekki í stað staðfestra upplýsinga og eigin skoðunar fyrir notkun.
Fyrir fjölskyldu er einfaldara kerfi nóg: eitt merkt umslag fyrir hvert par, sameiginlegt varapar og stutt skoðun kvöldið áður. Láttu alla vita hvar búnaðurinn er geymdur. Það kemur í veg fyrir að einhver grípi gömul, óþekkt gleraugu úr skúffu þegar hópurinn er þegar kominn út.
How to safely view the eclipse with a colander #shorts
Dr. Becky
Algengar spurningar
Hvernig á ég að geyma sólmyrkvagleraugu svo sían rispist ekki eða skemmist?
Geymdu þau við stofuhita í upprunalegum umbúðum, umslagi eða sléttu hulstri sem heldur þeim hreinum og þurrum. Leggðu pappagleraugu flöt, forðastu að brjóta þau yfir síuna og hafðu þau ekki laus meðal lykla, snúra eða annarra hluta sem geta valdið núningi, þrýstingi eða rispum.
Hvaða varúðarráðstafanir þarf að hafa þegar horft er á sólmyrkva?
Notaðu sóláhorfsbúnað sem er ætlaður til að horfa beint á sólina og ber upplýsingar um ISO 12312-2. Skoðaðu gleraugun áður en þau eru pakkuð og aftur rétt fyrir notkun; ekki nota þau ef sían er með göt, rifur, rispur, dældir, ójöfnur eða lausa festingu.
Af hverju má ekki horfa beint á sólmyrkva án viðeigandi síu?
Tunglið dregur ekki úr styrk þess hluta sólarinnar sem enn er sýnilegur meðan á myrkva stendur. Venjuleg sólgleraugu veita ekki þá vörn sem þarf, en rétt sólmyrkvagleraugu draga úr sýnilegu ljósi og takmarka útfjólubláa og innrauða geislun.
Er ákveðinn geymslutími fyrir sólmyrkvagleraugu?
Útdrátturinn gefur ekki upp fastan geymslutíma. Notkun ræðst af ástandi gleraugnanna og leiðbeiningum framleiðanda; skoða þarf síuna og festingarnar fyrir hverja notkun og setja þau til hliðar ef skemmdir sjást.
Hvað þarf helst að athuga áður en sólmyrkvagleraugu eru notuð?
Athugaðu að þau séu ætluð til sóláhorfs og að upplýsingar um ISO 12312-2 fylgi þeim, en treystu ekki ISO-merkingu einni og sér. Uppruni, leiðbeiningar framleiðanda og heil síu án rispa, hola, rifna eða losrar festingar skipta einnig máli.
Næstu skref á vefnum
- Skoðaðu sólmyrkvagleraugu Helioclipse og pantaðu nægilega mörg heil, rekjanleg pör áður en framboð þrengist.
- Farðu yfir birgðirnar þínar núna: geymdu nothæf pör flöt og þurr, merktu skoðunardag og taktu öll vafasöm pör úr umferð.
- Notaðu 3D-kort Helioclipse til að kanna hvort staðsetningin þín sé innan almyrkvabeltis eða utan þess. Það ræður því hvort nokkurn tíma má taka gleraugun af.
Heimildir og nánari lesning
- Solar Eclipse Glasses Guide — íslensk leiðsögn Perlunnar um val, skoðun og notkun sólmyrkvagleraugna.
- Sólmyrkvi 11. ágúst 2018 — Veðurstofa Íslands um íslenskar myrkvaaðstæður og nauðsyn sérstakra sólmyrkvagleraugna.
- Deildarmyrkvi á sólu á Íslandi 10. júní — tölur um fyrri deildarmyrkva og almyrkvann 12. ágúst 2026.
- Eclipse Glasses Safety Activity — kennsluefni NASA um skoðun og örugga geymslu fyrir skóla og hópa.
- How to enjoy a solar eclipse in total safety — yfirlit ISO um öruggt sólmyrkvaáhorf og skemmdar síur.
- How to View a Solar Eclipse Safely — ítarlegar leiðbeiningar AAS um skoðun, geymslu, endurnýtingu og hreinsun.
- About the ISO 12312-2 Standard for Solar Viewers — tæknilegt samhengi staðalsins, þar á meðal yfirborðsgæði og festing sía.
- Eclipse Viewing Safety — öryggisreglur NASA fyrir deildar-, hring- og almyrkva.
- Suppliers of Safe Solar Viewers & Filters — leiðbeiningar AAS um rekjanlega framleiðendur og viðurkennda söluaðila.
- How to observe the Sun safely during a solar eclipse — aðgengileg umfjöllun Astronomy Magazine um sólarsíur, rispur og öruggt áhorf.